ARUSAKHA iwrupankiri jaqinakana Awiya Yala

SONKHO PUKA, 14.07.2005 21:10

ARUSAKha iwrupankiri jaqinakana Awiya Yala markasa katjatapata phisqa pataka llatunkani maranaka saraqataruwa aka Revista Electrónica "VOLVERÉ" (KUTT'ANIJAWA)

Sutimpiwa paya amuyt'awinakampi mistuni, kunjamatixa taqi Awiya Yala markankiri markachirinakaxa taqi jakawinakaparu ukhamaraki sarnaqawinakaparu yanqhachawinakata qhispiñanakapataki: Mä amuyt'axa akawa, aka KUTT'ANIJAWA Revistaxa, aka taqinita sipansa wali aytasita ukhamaraki tunu jaqinakaru arxatiri ukampisa wali chachjama ayt'iri Tupak Katari jilatasana aski iwxanakapa amtayaskchitu ukhamaraki yatiyaskarakchituwa; jupasti janira pusi kawallunakana wikhanuqatakana uka pachawa akhama sasina arusina: "Jiwayapxitatawa... kutt'anijawa ukatxa waranqa waranqa waranqanipxajawa".Payiri amuyt'asti akarakiwa, KUTT'ANIJAWA khanstayiwa, kunjamatixa Aymara Qhichwa jaqinakaxa yänaka apnaqañata, p'iqiña kankañata, qamarañanakata, yupaychañanakata nayrapachatpacha jayata jutata yanqha jaqinakana aparatapkatayna ukanaka tumpthapisina wasitata katxatañataki.Aka paypacha iwxanakaxa jakañasatakixa wali askirakiwa kunapachatixa machaqa Aymara Qhichwa tunu jaqinakaxa qallarasipkiwa wakisiri kankaña katxataña, kamisatixa jani yäqata yaqha tunu markanasa katxatapki ukhama.Iwrupata katuntiri jutata jaqinaka purinipkäna uka pachaxa jikxatapxataynawa kunjamatixa yänaka irnaqañanaka, qamara wakiqayawinaka ukhamaraki markachawinaksa nayraru irtata uñjapxana, akanakasti yapu yapuchañampi, uywa uywachañampi, sawuñampi thurinchatanawa. Tunu jaqinakaxa ayllu kankañana qamarañataki chhijnuqatapxanawa, jani kunatsa pist'ata, uraqituqitsa taqiniwa irnaqañataki t'uqiyata, maynita mayniru yanapkipasisa wila masi kankañana taqi kunsa irnaqañataki. Ukampisa uraqixa pacha uñtasa ukhamaraki aynuqa uñtataru t'uqiyatanawa.Iwrupa jaqinakapaxa munkiri jani munkiriruwa munañapampi atintawischtu, p'iqiña kankaña amuyawinakapa, yupaychañanaka, amuykipawinakapa, jakawinakapa; ukhamarakiwa quri qullqi katxatañatakikiwa ipjtasipkana, ukhamatwa yapuchañtuqxa janiwa inasa yäqapkänti, ukhamatwa tunu jaqinakaruxa mina qhuyanakana millasiñpacha irnaqañanakaruwa atintapxana, uka qhuya manqhanakansti usuntasina, irnaqkasina ch'ama tukstutawa jiwarapxana; ukhamatpï aka qurimpi qullqimpi qhuyata apsunkasinxa usuntañanakampi, taqi kunata t'aqisiñanakampiwa aymara qhichwa jaqinakaxa sapa urutjamawa tukusipxana; ukata qhiparusti irnaqañataki amparanakaxa walpunwa pisintana, ukampisa quri qullqi qhuyata apsuñatakixa janiwa aliqt'apkanti.Iwrupata jutiri jaqinakaxa Toledo jiliripampiwa tunu jaqinakaruxa jach'a uraqi katuntata hacintanaka, ukhamaraki mina qhuya jak'anakaruwa munkiri jani munkiri tunu jaqinakaruxa tamachtapipxana. Aka tamachtapitampixa iwrupiyunakaxa amuyapxanawa kunjamatsa k'atampi irnaqañaxa utjaspa ukhamaraki yänaka apnaqañasa, mayachthapisisiñasa, amuyasiñasa, ukata arxatasiñataki jark'aqasiñasa jani inasa tunu jaqinakaru wakiqayañataki.Ukhamawa uka iwrupata jutiri jaqinakaxa aka Awiya Yala markanakanxa munañanakaparuwa taqi kunsa apnaqapxana tunu jaqinakaru taqi imanata isk'achañampi. Iwrupa markana amuyata kamachi arunakampiwa atintapxana ukhamata tunu jaqinakata inpachata qullqi apthapiñataki; jaxsarañampi iyawsayasiñatakixa tunu jaqinakaruxa jani amuyuni ukata sallqa jaqinakaruwa uñt'apxana. Taqpacha Aymara Qhichwa jaqinakaxa jani wali nayrampi uñkatatapxanwa ukhamarusa uñisitaraki; munañani uraqi katuqasiri Iwrupa jaqiwa catolicana tatittuqita amuyatanakapa yatichayana ukhamaraki yänakata qullqi churañanakapataki. Uka tunu jaqinakaru taktapiri munañani ñanqha jaqinakana amuyatapatxa takikipiri takikipata kasta jaqinakana utjatapaxa Tatitun munañapaspasa ukhamwa jamusipxana.Kunapachatixa Tupak Katarixa uka aski arunaka arskäna: "Kutt'anijawa ukatxa waranqa waranqa waranqanipxajawa", sasina, jupaxa wali yatina Awiya Yala markanakankiri jaqinakana jakawinakapana wali thurintata, yänaka irnaqañansa wali phuqata, markachañatakisa wali amuyt'ata, ukhamaraki jakañatakisa taqi kunatsa askiru chhijllata.Jichhürunakansti taqi Awiya Yala markanakanxa qullutuqinakata, pampanakata markanakaru markachañataki ukhamaraki taqi kunansa nayraru sartañataki jutatanakasti wali wakisiriwa. Ukhatsti Tupak Katarina iwxatapaxa phuqasiskiwa kunatsa nayrapachanakana aparata kankañanaka kutt'ayañaxa qalltxiwa, yänaka irnaqananaka jakawinakasa, markachañataki p'iqt'awinakasa; ukhamatwa jichha pachana qhantatïta wawanakaxa jakawituqita amuynuqasina chuyma katxarupxiwa ukhamaraki jupanakana p'iqt'añanakapatakixa atamasisipkarakiwa.